Πώς πέρασα το φετινό Πάσχα...

Πάντα συχαινόμουν τις παραδόσεις.

Να φορέσουμε το κουστουμάκι μας, να πάμε στην εκκλησία τα μεσάνυχτα, ν' ακούσουμε το Χριστός Ανέστη, να φιληθούμε δήθεν εγκάρδια, να γυρίσουμε για τη μαγειρίτσα και το πρωί να ψήσουμε και τ' αρνάκι παρέα με βαρετούς και πανηλίθιους συγγενείς...

Εγώ τέτοιες μέρες γουστάρω να τριγυρίζω στους δρόμους μόνος, σαν την άδικη κατάρα!

Να προσπαθώ μέσα απ' τις γρίλιες των ισόγειων διαμερισμάτων να διακρίνω καμιά κωλαρού να γδύνεται ή τη φιγούρα κανενός ζευγαριού να πηδιέται στο ημίφως. 

Να κρυφακούω απ' τ' ανοιχτά παράθυρα γυναικείες φωνές που ηδονίζονται. 

Και να τον παίζω με το χέρι μου στην αριστερή τσέπη.

Όσο μεγαλώνω τόσο ξυπνάει ο μπανιστηρτζής μέσα μου...

Κοντά στην Ομόνοια, στην οδό Ακομινάτου, γνώρισα έναν που μου μοιάζει. Του ζήτησα να κάνουμε παρέα.

Μου διηγήθηκε πως όταν πήγαινε γυμνάσιο παρακολουθούσε τα κορίτσια κρυφά την ώρα που κατουρούσαν. Κι ύστερα πήγαινε κι έγλειφε το κάτουρό τους. Και στο καπάκι αυνανιζόταν και κατάπινε το σπέρμα του! 

Πριν λίγα χρόνια είχα περάσει μια άλλη φρίκη. Ήθελα να ζήσω στο δρόμο, να παίζω ξύλο στα γκέτο, να μπουκάρω στα μίνι μάρκετ και ν' αγοράζω μια κλοτσοπατινάδα...

Τώρα έχω άλλο κόλλημα: Θέλω να γράφω ποιήματα! 

Σα φωτογραφίες τραβηγμένες στην κόλαση. 

Ουρλιαχτά χωρίς ήχο. 

Στίχους σαν κραυγές σεληνιασμένου σε στιγμές επιληπτικής κρίσης.

Και να τα διαβάζω σε παρακμιακά μπαρ και ταβέρνες. Να με χειροκροτούν οι μπεκρούλιακες και να με κερνάνε ληγμένες μπύρες.

Και στο τέλος, ν' ακουμπάω τα τριχωτά μου αρχίδια στο τραπέζι να μου τα γλείψουν ελεεινές αδελφές...

Όσο γερνάω τόσο και γουστάρω τους αέρινους πούστηδες. 

Κάτι τύπους που περιμένουν υπομονευικά να σκάσεις μύτη στα βενζινάδικα της εθνικής οδού για να σου κάτσουν σε στενές και βρόμικες τουαλέτες.

Μετά να τους κερνάς διπλό ελληνικό κι αυτοί να τολμούν να σου μιλούν για την πραγματική τους ταυτότητα. Τα ομοφυλόφιλα πάθη τους, τις ανησυχίες τους, τις φαγούρες της κωλοτρυπίδας τους...

Τέτοιες μέρες μ' αρέσει να κάνω παρέα τύπους περιθωριακούς, αφορισμένους, υπνοβάτες.

Με μάπες σκαμμένες βαθιά απ' τα πρόωρα γεράματα, τα ξενύχτια, τις απόπειρες αυτοκτονίες.

Πρόσωπα κιτρινισμένα από χολή κι οινοποσίες.

Να παλεύουν να συμμαζέψουν τα διαλυμένα απ' το αλκοόλ και τα χάπια μυαλά τους...

Τι κατάλαβα απ' τον Ιμμάνουελ Καντ.... (Α)

Ο άνθρωπος

Γεννήθηκε και έζησε τον 18ο αιώνα στην Καινιξμβέργη της Ανατολικής Πρωσίας, το σημερινό Καλίνιγκραντ της Βαλτικής που ελέγχεται απ’ τη Ρωσία.

Είναι ίσως ο πιο δυσνόητους απ’ τους σύγχρονους φιλοσόφους. Θεωρούσε πως όφειλε να υπερβεί τα όρια της ανθρώπινης κατανόησης. Γι’ αυτό ίσως κι ο ίδιος να μην μπορούσε να καταλάβει τον εαυτό του.

Δυο απ’ τις βασικές εμμονές του ήταν ο ενάρετος άνθρωπος και η αίσθηση του καθήκοντος. Ο ενάρετος άνθρωπος αδιαφορεί για τη φήμη και την εξουσία, κυριαρχεί τόσο πολύ στα πάθη του που σχεδόν καθόλου δεν παρακινείται από αυτά. 

Το αίσθημα του καθήκοντος καλλιεργήθηκε μέσα του απ’ το αυστηρό λουθηρανικό-πιετιστικό περιβάλλον που έζησε στα νεανικά του χρόνια. Το θρησκευτικό αυτό περιβάλλον του κληροδότησε μια μόνιμη μελαγχολία και την αυστηρή αυτοπειθαρχία που χαρακτήριζε όλη του τη ζωή.

Ήταν άνθρωπος εκκεντρικός, μοναχικός, σχολαστικός, υποχόνδριος, ορθολογιστής, εμμονικός της ρουτίνας. Απεχθανόταν τους θορύβους, τις τέχνες, τη μουσική και το γάμο. Αγαπούσε όμως την ποίηση, τη σάτιρα και διέθετε λεπτό χιούμορ.

Το έργο του

Τα πρώτα επιστημονικά του ενδιαφέροντα ήταν τα μαθηματικά, η φυσική, η γεωγραφία και η κοσμολογία. Αλλά σύντομα τον κέρδισε η μεταφυσική και η λογική.

Το πιο σημαντικό φιλοσοφικό του έργο θεωρείται η Κριτική του Καθαρού Λόγου που ασχολείται με την οντολογία και τη θεωρία της γνώσης. Ακολουθούν η Κριτική του Πρακτικού Λόγου, με αντικείμενο την ηθική, και η Κριτική της Κριτικής Δύναμης με αντικείμενο την αισθητική.

Το πρόβλημα της γνώσης

Στην Κριτική του Καθαρού Λόγου αντιμετωπίζει, μεταξύ άλλων, το πρόβλημα της αντικειμενικής γνώσης, που είχε ήδη θέσει ο Ντεκάρτ. 

“Μπορώ να γνωρίσω τον κόσμο; Κι αν ναι, πώς; Όπως πραγματικά είναι ή όπως φαίνεται;”. Με άλλα λόγια: “Υπάρχει γνώση του κόσμου πέρα απ’ τις προσωπικές και τωρινές μου αντιλήψεις, αναμνήσεις, σκέψεις και συναισθήματα;”. Ήδη ο Λάιμπνιτς είχε αποφανθεί πως υπάρχει αντικειμενική γνώση του κόσμου ενώ ο Χιούμ πως δεν μπορούμε να έχουμε αντικειμενική γνώση για τίποτα.

Ο Λάιμπνιτς ανήκε στη σχολή σκέψης που σήμερα είναι γνωστή ως “λογοκρατία”, “ρασιοναλισμός” ή “ορθολογισμός”. Σύμφωνα με τη θεωρία αυτή, η γνώση μπορεί να αποκτηθεί μόνο μέσω της νόησης. Με άλλα λόγια, η ανθρώπινη γνώση αποτελεί προϊόν ανώτατων αρχών που είτε υπάρχουν έμφυτες στο νου είτε μπορούν να συλληφθούν άμεσα από το νου χωρίς τη διαμεσολάβηση των αισθήσεων. Πρόκειται για την “απριόρι γνώση”, δηλαδή την “εκ των προτέρων γνώση” που δεν παράγεται από την εμπειρία και είναι ανεξάρτητη από αυτή.

Ο Χιούμ ανήκε στην αντίπαλη σχολή των “εμπειριστών” που υποστηρίζει πως η γνώση είναι δυνατή μόνο με την εμπειρία και τις αισθήσεις. Πρόκειται για την “απροστεριόρι γνώση”, δηλαδή για την “εκ των υστέρων γνώση” που δεν υπάρχει από πριν αλλά συνάγεται από την εμπειρία και βασίζεται στις πληροφορίες των αισθήσεων.

Τις “εκ των προτέρων αλήθειες” τις κατέταξε σε δύο κατηγορίας: α) τις “αναλυτικές”, που την ουσία πρόκειται περί ταυτολογίες, όπως είναι π.χ. η πρόταση “όλοι οι εργένηδες είναι άγαμοι”. Εδώ η αλήθεια προκύπτει αποκλειστικά μέσω της ανάλυσης των χρησιμοποιούμενων όρων-λέξεων. β) τις “συνθετικές”, όπως είναι η πρόταση “όλοι οι εργένηδες είναι ανολοκλήρωτοι”, όπου αναφέρεται κάτι ουσιώδες για τους εργένηδες που δεν συνιστά μια απλή επεξήγηση του ορισμού τους. 

Ο Καντ πίστευε πως υπάρχει συνθετική εκ των προτέρων αλήθεια-γνώση και έφερνε κυρίως ως παράδειγμα τις μαθηματικές γνώσεις που είναι αυταπόδεικτες και προφανείς σε όλα τα σκεπτόμενα όντα.

Ο Καντ διαπίστωσε πως οι δυο αντίπαλες θεωρίες (του ορθολογισμού και του εμπειρισμού) περιείχαν λάθη και επεχείρησε να τα διορθώσει με ένα συγκερασμό-σύνθεση των δύο απόψεων. Η γνώση δεν μπορεί να είναι τόσο αντικειμενική όσο του Λάιμπνιτς ούτε τόσο υποκειμενική όσο του Χιούμ. 

Κατά τον Καντ η γνώση είναι προϊόν τόσο της νόησης όσο και της εμπειρίας. Τόσο των προϋπαρχόντων αρχών του νου όσο και των εμπειριών του παρατηρούντος προσώπου. Ούτε η εμπειρία ούτε η λογική από μόνη της είναι ικανή να παρέχει γνώση. Δεν υπάρχει γνώση που να μη φέρει ταυτόχρονα τα στοιχεία της λογικής και της εμπειρίας. Η ιδέα της “εμπειρίας”, αν κατανοηθεί σωστά στα πλαίσια του συγκεκριμένου χώρου και χρόνου, παρέχει την αντικειμενικότητα που αρνήθηκε ο Χιούμ.

Ο Καντ δεν δεχόταν πως μπορούμε να έχουμε εκ των προτέρων γνώση κάποιου ά-χρονου και ά-χωρου κόσμου, δηλαδή χωρίς αναφορά στην εμπειρία ενός συγκεκριμένου παρατηρητή. Γι’ αυτό και υποστήριζε πως δεν μπορούμε να γνωρίσουμε τα πράγματα “καθεαυτά”, δηλαδή όπως εκείνα βρίσκονται στον εξωτερικό κόσμο έξω από την εμπειρία μας και άσχετα από μας, αλλά μόνο “φαινομενικά”, δηλαδή όπως τα αντιλαμβανόμαστε και τα γνωρίζουμε με τις αισθήσεις.

Η επιστήμη

Ο Καντ επιχειρεί να θεμελιώσει φιλοσοφικά τις επιστήμες της εποχής του, δηλαδή τη νευτώνεια φυσική-μηχανική και την ευκλείδεια γεωμετρία. Θεωρεί τη νευτώνεια φυσική ως το αλάνθαστο και αδιάψευστο πλαίσιο κατανόησης της φύσης. Γι’ αυτό και επιχειρεί να αντιστοιχήσει τα φιλοσοφικά του συμπεράσματα στους τρεις νόμους της κίνησης του Νεύτωνα.

Η φυσική επιστήμη της εποχής του Καντ δεχόταν την εκ των προτέρων ύπαρξη της καθολικής αιτιότητας (δεν υπάρχει γεγονός χωρίς αιτία), της αμοιβαίας αλληλεπίδρασης και ενός “νόμου της συντήρησης” σύμφωνα με τον οποίο, παρά τις όποιες μεταβολές, παραμένει αμετάβλητη κάποια θεμελιώδης ποσότητα. 

Ο Καντ θεωρούσε πως αυτές ακριβώς οι αρχές είχαν καθοδηγήσει το Νεύτωνα στη διατύπωση των νόμων του για την κίνηση. Και με βάση αυτές τις αρχές προσπαθεί να αποδείξει πως οι καθολικοί νόμοι της φύσεις συνιστούν και νόμους της κατανόησης, δηλαδή του σχηματισμού κρίσεων περί του τι είναι αληθές και ψευδές.

Στις αρχές του 20ού αιώνα η νευτώνεια φυσική και η ευκλείδειος γεωμετρία ανατρέπονται απ’ τις θεωρίες της γενικής και ειδικής σχετικότητας του Αϊνστάιν καθώς και την εμφάνιση των μη ευκλείδειων γεωμετριών, δηλαδή αυτών που δέχονται αξιωματικά πως από ένα σημείο εκτός κάποιας ευθείας μπορούν να διέλθουν περισσότερες της μίας παράλληλες ευθείες. Οι νέες επιστημονικές εξελίξεις ανατρέπουν ουσιαστικά και την καντιανή φιλοσοφία.

"Ημερολόγιο λιποταξίας" (44) - Οι ήρωες της ελληνο-τουρκικής φιλίας!

 

Το τελευταίο μου βράδυ στη Σμύρνη πέρασα από ένα ίντερνετ καφέ. Εκεί γνώρισα τον Γιλμάζ, ένα νεαρό φοιτητή που επέμενε να με κεράσει τσάι. 

Είναι το εθνικό ποτό των Τούρκων, η αγαπημένη τους εθνική συνήθεια, που σερβίρεται σε γυάλινα ποτήρια και πιατάκια με ειδική θέση για τους κύβους της ζάχαρης.

Μιλήσαμε για διάφορα θέματα, ποδοσφαιρικά, καλλιτεχνικά, ώσπου έσπασε ο πάγος και μπήκα αμέσως στο ψητό: "Ρε συ Γιλμάζ, εμείς στην Ελλάδα έχουμε πολλές τυποποιημένες εκφράσεις που δείχνουν πόσο προκατειλημμένοι είμαστε εναντίον των Τούρκων. Π.χ. λέμε Τούρκο έχεις φίλο, βάστα και κανένα ξύλο. Εσείς έχετε τέτοια κλισεδάκια". 

Έδειξε να δυσανασχετεί. "Όχι!", μου απάντησε. Φυσικά δεν τον πίστεψα και επέμενα να μου πει μερικά. Οπότε, ο καημενούλης, αφού έβγαλε έναν αναστεναγμό είπε "Δεν βγάζει σκατά απ' το στόμα του ο Γιλμάζ!".

Κατάλαβα πως είχα να κάνω με έναν ποιοτικό άνθρωπο, πήρα θάρρος κι άρχισα να του λέω για τους δυο Κύπριους ήρωες της ελληνοτουρκικής φιλίας. 

Τον Ντερβίς Αλί Καβάζογλου, μέλος της Κεντρικής Επιτροπής του ΑΚΕΛ, ηγετικό στέλεχος της τουρκοκυπριακής κοινότητας. Και τον ελληνοκύπριο συνδικαλιστή Κώστα Μισιαούλη, επίσης μέλος του ΑΚΕΛ.

Πρωτοστατούσαν στην ειρηνική συνύπαρξη των δυο κοινοτήτων και δεν λάμβαναν κανένα μέτρο προφύλαξης παρά τις σχετικές προειδοποιήσεις των συντρόφων τους. 

Ώσπου το πρωί της 11ης Απριλίου 1965, καθώς πήγαιναν οδικώς από τη Λευκωσία στη Λάρνακα, δέχθηκαν άνανδρη επίθεση με ριπές αυτομάτων όπλων. 

Μία περίπολος των Ενωμένων Εθνών τους βρήκε δυο ώρες αργότερα νεκρούς μέσα στο αυτοκίνητο, τον έναν στην αγκαλιά του άλλου, όπως βλέπετε στη φώτο...

 

Το 1995, μια περίοδο που και μόνο οι λέξεις "ελληνοτουρκική φιλία" ήταν συνώνυμες της "προδοσίας", το ΑΚΕΛ έστησε τις προτομές τους στον τόπο της θυσίας τους....

Γυναίκες που βασάνισα και με βασάνισαν... (Ζ’ - Νταϊάννα)

Ο πρώτος τσακωμός μας έγινε όταν αποφάσισες να κάνεις δίαιτα!

Χμμμ... αυτό δεν μου καλοάρεσε. 

Κατ΄ αρχάς γιατί αν έχανες κιλά εσύ έπρεπε να χάσω κι εγώ. Άρα να στερηθώ τα πικάντικα και  τα παχυντικά φαγητά μου. 

Κατά δεύτερον, αν αδυνάτιζες θ' άρχιζαν να σε κοιτάν όλοι οι άντρες και σίγουρα θα προτιμούσες κάποιον απ' αυτούς, γιατί ποτέ μου δεν είχα καταλάβει τι διάολο μου έβρισκες...

Ο δεύτερος τσακωμός ξεκίνησε όταν άρχισες να παίρνεις τις προαγωγές στη δουλειά σου τη μια μετά την άλλη!

Ξίνιζα τα μούτρα μου όταν τις ανακοίνωνες, δεν είχα καμιά διάθεση να τις γιορτάσουμε, έκανα ό,τι περνούσε απ' το χέρι μου να σου κόψω τη φόρα και να σε διαολίσω...

Τρίτη αιτία τσακωμού ήταν η τάση μου να ρίχνω όλα τα φταιξίματα στην περίοδό σου!

Δεν πέρναγε το δικό μου? Έχεις περίοδο!

Ζητούσες εξήγηση που σε είχα στήσει στο ραντεβού? Έχεις περίοδο!

Μια άγνωστή σου απάντησε στο κινητό μου? Η περίοδός σου φταίει!

Διένυα κι εγώ περίοδο μεγάλης γαϊδουριάς...

Εκείνο όμως που τίναξε τα πάντα στον αέρα ήταν η παθολογική μου εξάρτηση απ' την αντροπαρέα!

Ήταν η προτεραιότητά μου. Κι όσες φορές βγαίναμε μαζί τα βράδια, δεν έβλεπα την ώρα να σε γυρίσω σπίτι και να τρέξω να βρεθώ μαζί τους.

Το σοβαρό πρόβλημα που ήθελες να κουβεντιάσουμε μπορούσε ν' αναβληθεί για την επόμενη. Απόψε θα πηγαίναμε στου Νίκου που 'χε βρει καινούργια γκόμενα κι έπρεπε να πάμε όλοι οι κολλητοί σπίτι του να τη γνωρίσουμε και να την εγκρίνουμε!

Όταν έπαιζε ο Θρύλος τους καλούσα σπίτι σου χωρίς να σε ρωτήσω. 

Στραπατσάραμε κουτάκια μπύρας στα κεφάλια μας, ρευόμασταν σα γουρούνια και στο τέλος της βραδιάς κολυμπάγαμε στα ξερατά μας! Φυσικά, τα παιδιά δεν ήταν σε θέση να γυρίσουν σπίτια τους κι έπρεπε να βολευτούν για ύπνο στο δυαράκι σου...

Αλλά χωρίσαμε πολύ πολιτισμένα.

Ένα βράδυ, καθώς άρχισα να ξεντύνομαι για να την πέσουμε για ύπνο, μου είπες πολύ ήρεμα ... "θα προτιμούσα να πας σπίτι σου να κοιμηθείς απόψε".

Εντάξει, όσο χωριαταράς κι αν είμαι, το 'πιασα το υπονοούμενο...

"Ημερολόγιο λιποταξίας" (43) - Με τους Τουρκοκρητικούς της Σμύρνης (Δ’)

Τουρκοκρητικό ανέκδοτο:

Ένας Τουρκοκρητικός επαντρεύτηκε μιαν Κρητικιά. Μα ήτονε αυτός πολλώ χρονώ κι αυτή νέικη (= νέα) και όμορφη.

Μια φορά που του 'τυχε δουλειά να φύγει, δεν ήκανε πρέπει φέδε (δεν είχε εμπιστοσύνη) τση γυναίκας του και τση τόραψε μη βρεθεί κανείς να τση κάμει τη "δουλειά". Τση ήπενε (της είπε) κι όλας:

- Γιάε (= πρόσεξε καλά), ανέ γυρίσω και σε βρω 'γγιγμένη δα (= θα) σε σφάξω. Ανέ σε βρω όπως σ' έφηκα (= άφησα), δα σφάξω τον "κοκκίνη"  να γλεντίσομε...

Ο "κοκκίνης" εδά κειοσάς (= τώρα αυτός) ήτονε ένα μουσκάρι, κόκκινο σάικα (= προφανώς), και για κειονά (= γι' αυτό) το λέγανε ετσά (= έτσι).

Ε, έφυγε αυτός, ήλειπε κάμποσο καιρό κι άμα γύρισε εξάνοιξε (= κοίταξε) κι ήβρηκε στη θέση ντως τσι ραφές. Ευχαριστήθηκε, λέει, κι ήσφαξε ντελόγο (= αμέσως) τον "κοκκίνη".

Η γυναίκα ντου όμως το λυπήθηκε το οζό (= ζώο) και πήγε από πάνω του κι ήκλαιγε και του 'λεγε:

"Άδικα σε σκοτώσανε κοκκίνη, απ' τα κομποδέματα μπαινόβγαινε εκείνη...

Γυναίκες που βασάνισα και με βασάνισαν... (ΣΤ’ - Άννα)

Δεν σε πείραζε που σου ’ριχνα 20 χρόνια. 

Μόλις γνωριστήκαμε είπες πως σου ’κανα "κλικ". 

Κι έτσι, για πλάκα, άρχισες να συμπληρώνεις κάτι τεστ στο Κοσμοπόλιταν σελίδα ξέρω γω τι...

Στο πρώτο, με τίτλο "Είναι ο κατάλληλος άνθρωπος για σένα;", έφερα το κατώτερο σκορ. Αλλά πήρα άριστα στο "Μήπως είναι εντελώς απαράδεκτος;".

Αυτά τα τεστ καταγράφουν κάποιες πανανθρώπινες αξίες με ... απάνθρωπο τρόπο! Ευτυχώς (ή δυστυχώς) δεν τα πήρες πολύ στα σοβαρά, έβαλες τα γέλια και είπες ... "με εξιτάρει η φάση, θα το ρισκάρω μαζί σου"!

Η τρελοπαρέα σου επέμενε πως "αυτός ο άνθρωπος δεν σου αξίζει", "πρέπει να τον ξεφορτωθείς χθες", "είναι εντελώς άχρηστος και μαλάκας". Και τους σηκωνόταν η τρίχα όταν σ’ άκουγαν να μιλάς με τα καλύτερα λόγια για μένα...

Εκείνη την περίοδο περνούσα φάση σπαγκοραμμένη. Ήμουν τσιφούτης κι αρχιτσιγκούναρος. 

Στη γιορτή σου παραπονέθηκες που δεν σου πήρα ούτ’ ένα λουλούδι. Η απάντησή μου σε συγκλόνισε: "Λυπάμαι, αλλά δεν φύτρωσε κανένα σε καλή τιμή"!

Κάθε φορά που πλησίαζε μια επέτειος, ένα γεγονός τέλος πάντων που οι άνθρωποι συνηθίζουν ν’ ανταλλάσσουν δώρα, φρόντιζα να τσακωθούμε ώστε το τελευταίο πράγμα που θα μπορούσες να σκεφτείς ήταν αυτές οι μικροαστικές συνήθειες...

Βέβαια, σου χάριζα μικροπράγματα, αλλά φρόντιζα να έχουν κάποια αξία για μένα. Φαντάζομαι δεν ξέχασες το κασκολάκι του Θρύλου που σου έκανα δώρο και το οποίο, εννοείται, το χρησιμοποιούσα μόνο εγώ!

Εκτός από τη τσιγκουνιά, είχε χτυπήσει κόκκινο κι η ανευθυνότητά μου (αυτή ποτέ δεν με εγκατέλειψε). 

Εσύ πάντα με δικαιολογούσες. Τα έριχνες όλα στην παιδική μου ηλικία που "ως παραμελημένο παιδάκι ποτέ δεν έμαθα τι σημαίνει συνέπεια και υπευθυνότητα". 

Αλλά φρίκαρες μόλις είδες πως εξαφανίστηκα από προσώπου γης μόλις μου είπες πως είχες μια μέρα καθυστέρηση!

Τότε, τα μόνα έντυπα που διάβαζα ήταν το "Φως των Σπορ" κι ο "Πρωταθλητής". 

Είχες διαπιστώσει πως το μεγαλύτερο μέρος του εγκεφάλου μου ήταν ανενεργό. Προσπαθούσες να μην με πεις χαζό, αλλά ήμουν! Σε κούραζε αφάνταστα να προσπαθείς συνεχώς να βρεις μονοσύλλαβες λέξεις για να συνεννοηθούμε.

Αυτό, τελικά, αποδείχθηκε κι ο τάφος της σχέσης μας.

Δεν είχα δική μου γνώμη για τίποτα.

Μου ζητούσες κάποιο σχόλιο για την πολιτική επικαιρότητα: Δεν Ξέρω!

Άνοιγες κουβέντα για την τέχνη, τη θρησκεία, τη λογοτεχνία. Σήκωνα τους ώμους και... Δεν Ξέρω!

Κινηματογράφο; Δεν Ξέρω!

Τι φαΐ θες το μεσημέρι; Δεν Ξέρω!

"Ξεράδια βρε γιδοβοσκέ! Μάζεψε την ασχετοσύνη σου και δίνε του!"...

"Ημερολόγιο λιποταξίας" (42) - Με τους Τουρκοκρητικούς της Σμύρνης (Γ’)

Οι Τουρκοκρητικοί στη Μικρασία χρησιμοποιούσαν ελεύθερα τη γλώσσα τους χωρίς καμιά κρατική απαγόρευση ή καταναγκασμό. Λέγεται πως ο ίδιος ο Κεμάλ διέταξε ν’ αφήσουν ήσυχους τους Κρητικούς και να μην τους πιέζουν να μιλούν τα τούρκικα.

Σήμερα, δυστυχώς, η κρητική διάλεκτος μιλιέται ολοένα κι από λιγότερους. Τείνει να εξαφανιστεί όπως στην Ελλάδα τα ποντιακά, τ’ αρβανίτικα, τα βλάχικα, τα σλαβομακεδόνικα...

Πολλοί Κρητικοί έχουν αλλάξει και τα επώνυμά τους. Ελάχιστοι κράτησαν την κατάληξη "-άκης".

Κάποια στιγμή μιλάμε εκ βαθέων. Σχεδόν ψιθυριστά ομολογούν πως δεν είναι ούτε Τούρκοι-Τούρκοι ούτε Έλληνες-Έλληνες! Το βρίσκω πολύ φυσικό. Οι άνθρωποι είναι Κρητικοί. Τίποτα περισσότερο και τίποτα λιγότερο...

Στην κουβέντα μπαίνουν και δυο-τρεις Τούρκοι. Ανασύρουν αναμνήσεις απ’ τους παππούδες τους που έζησαν την εποχή που χριστιανοί και μουσουλμάνοι ζούσαν ειρηνικά στη Μικρασία.

Πολλοί μουσουλμάνοι έκαναν τάματα στους χριστιανούς αγίους. Κι η παράδοση θέλει να γίνονται περισσότερα θαύματα στους μουσουλμάνους παρά στους χριστιανούς. "Πώς εξηγείται αυτό;", ρώτησα το Μουσταφά. "Είναι απλό", μου λέει. "Τα θαύματα τα κάνει η πίστη. Κι οι Τούρκοι ως πιο απλοϊκοί πίστευαν περισσότερο απ’ τους διαβρωμένους απ’ το εμπόριο και το κέρδος Ρωμιούς"!

"Κι αφού ζούσαν όλοι ειρηνικά, πώς φτάσαμε στις σφαγές;", ξαναρώτησα.

Ένας απ’ την παρέα έριξε την ευθύνη στους ξένους, κάποιος άλλος στο Βενιζέλο κι ένας τρίτος στους παπάδες και των δυο θρησκειών: "Αν διώξουμε τους παπάδες, να δεις πως θα σταματήσουν οι έχθρες", είπε.

Κοιτάζω γύρω μου τον κόσμο. Μα αυτοί είναι σαν κι εμένα. Μοιάζουμε καταπληκτικά. Τι μοιάζουμε; Ίδιοι είμαστε! Τι διάολο συμβαίνει και θεωρούμαστε "εχθροί"; 

Νιώθω καχυποψίες αιώνων να γίνονται θρύψαλα! Αρκετά πονέσαμε απ’ τις έχθρες μας. Ας σεβαστούμε τουλάχιστον τις επόμενες γενιές κι ας τους ετοιμάσουμε ένα ειρηνικό μέλλον. Ας σταματήσουμε να κάνουμε το χατήρι όσων πλουτίζουν και στήνουν καριέρες στο μίσος και στην έχθρα...

Ένας Τουρκοκρητικός διέκοψε τις σκέψεις μου.

"Να σου πω κάτι που δεν ήξερες γραμματισμένε;".

Του χαμογέλασα καταφατικά.

"Εμείς δεν είμαστε οι πρώτοι Κρητικοί που ’ρθαμε στη Μικρασία! Την έχεις ακουστά την αρχαία Μίλητο. Ε, λοιπόν, ήταν αποικία Κρητικών απ’ την Μίλατο!"...