Γιατί είμαι (ή δεν είμαι) Μαρξιστής! (ΙΓ’ - Μόνο οι κομπλεξικοί και οι δογματικοί δεν αλλάζουν!)

Η μεγαλύτερη ατυχία του μαρξισμού ήταν που έγινε "-ισμός", δηλαδή ένα κλειστό κύκλωμα, μια διδασκαλία, κάτι σα θρησκευτική πίστη και δόγμα.

Δυστυχώς, όπως όλες οι κοινωνικο-πολιτικές θεωρίες, έτσι κι ο μαρξισμός μπήκε στην προκρούστεια κλίνη των συμφερόντων, των προκαταλήψεων και των νευρώσεων όσων προσπάθησαν να τον εφαρμόσουν...

Ο ίδιος ο Μαρξ, αλλά και ο Ένγκελς, ήταν άνθρωποι ανοιχτόμυαλοι και είχαν πλήρη συνείδηση των αδυναμιών και των κενών της θεωρίας τους. Γι’ αυτό και δεν δίσταζαν να προβούν σε δημόσιες διορθώσεις και αναθεωρήσεις των απόψεών τους.

Ας αναφέρουμε μερικά παραδείγματα:

Στο "Κομμουνιστικό μανιφέστο" (1848) οι Μαρξ και Ένγκελς αναφέρουν πως η ιστορία ΟΛΩΝ των ως τότε κοινωνιών ήταν ιστορία ταξικών αγώνων. 

Όμως, στα αμέσως επόμενα χρόνια οι Επιστήμες του Ανθρώπου κατέδειξαν πως ταξική διάρθρωση εμφάνιζαν οι ανθρώπινες κοινωνίες μόνο κατά τα τελευταία 10.000 χρόνια. Ως τότε, και για εκατοντάδες χιλιάδες χρόνια, οι άνθρωποι ζούσαν σε κατάσταση κοινοκτημοσύνης, χωρίς κοινωνικές τάξεις και χωρίς οικογένεια αφού κυριαρχούσε η απεριόριστη ελευθερομιξία. 

Αποδείχθηκε πως ακόμα και στους μεσαιωνικούς χρόνους υπήρχαν κοινωνίες σε όλες τις ηπείρους που λειτουργούσαν με καθεστώς αταξικό και κοινοτική κοινοκτημοσύνη.

Οπότε ο Ένγκελς πρόθυμα αναθεώρησε τις αρχικές του θέσεις, προσαρμόζοντάς τες στα νέα επιστημονικά δεδομένα (ο Μαρξ είχε ήδη πεθάνει).

Ο Ένγκελς έκανε μία ακόμη διόρθωση του Μαρξ όταν επενέκδοσε το έργο του "Μισθωτή Εργασία και Κεφάλαιο". Στην ειασαγωγή της νέας έκδοσης αναφέρει ρητά πως το έργο κυκλοφορεί πλέον όχι όπως το έγραψε ο Μαρξ αλλά όπως εκείνος θα το έγραφε αν ακόμα ζούσε!

Τι πρέπει να ξέρουμε για την Κατοχή (Δ’ - Για την μεγάλη πείνα του 1941 έφταιγαν κυρίως οι Εγγλέζοι!)

17) Η Ελλάδα δεν ανήκε στο λεγόμενο "ζωτικό χώρο" της ναζιστικής Γερμανίας. Ήταν απλά μια περιφερειακή χώρα με χαμηλό βαθμό βιομηχανικής ανάπτυξης κι έναν αναποτελεσματικό και διεφθαρμένο διοικητικό μηχανισμό. Συνεπώς δεν αποτελούσε χώρα "πρώτης προτεραιότητας" για τους Γερμανούς. Άρα δεν δικαιολογούσε κανένα ιδιαίτερο ενδιαφέρον για την οικονομική της κατάσταση ή το βιοτικό επίπεδο του λαού της...

18) Οι πρώτες ελλείψεις τροφίμων σε ολόκληρη τη χώρα εμφανίστηκαν αμέσως μόλις έγινε γνωστή η γερμανική επίθεση στο μακεδονικό μέτωπο στις 5 Απρίλη 1941. Κυρίως στην Αθήνα επικράτησαν συνθήκες ψυχολογικού πανικού και όλα τα διαθέσιμα αποθέματα κυριολεκτικά "σαρώθηκαν" είτε για να αποτελέσουν "οικογενειακές προμήθειες" είτε για μελλοντική κερδοσκοπική τους διάθεση στην αγορά. Όσοι διέθεταν ρευστό άρχισαν να το μετατρέπουν σε προμήθειες αγαθών...

19) Ο γερμανικός στρατός κατοχής από την πρώτη στιγμή δέσμευσε τις πρώτες ύλες, τα καύσιμα, την γεωργική και βιομηχανική παραγωγή και τη λειτουργία όλων των παραγωγικών μονάδων της Ελλάδας. Εφάρμοσε είτε την τακτική της "επίταξης" είτε της "εξαγοράς" με ένα νόμισμα που κόπηκε επί τούτου (ο λαός μας το ονόμασε "κατοχικό μάρκο") και το οποίο δεν είχε μεγαλύτερη αξία απ’ το χαρτί που τυπώθηκε...

20) Όπως συνέβη και σε όλες τις κατεχόμενες χώρες, οι Γερμανοί επιβάρυναν και την Ελλάδα με τα λεγόμενα "Έξοδα Κατοχής", που υποτίθεται πως ήταν το αντάλλαγμα για την παρεχόμενη προστασία της χώρας και την απαλλαγή της απ’ την υποχρέωση συντήρησης εθνικού στρατού. Μόνο που στην Ελλάδα τα έξοδα αυτά ανέρχονταν στο 114% του ετήσιου εθνικού της εισοδήματος, όταν σε άλλες χώρες κυμαίνονταν από 18% έως 69%.

21) Η μεγάλη πείνα που έπληξε την Ελλάδα τον χειμώνα του 1941 οφείλεται σε πολλούς παράγοντες. Και όχι μόνο στην γερμανική Κατοχή όπως υποστήριζε η συμμαχική προπαγάνδα. Τεράστια ευθύνη έχει και η Αγγλία που επέβαλε ναυτικό αποκλεισμό σε όλη τη γερμανοκρατούμενη ηπειρωτική Ευρώπη, στερώντας τους τοπικούς πληθυσμούς από κάθε επισιτιστική βοήθεια. Αυτό αποδείχθηκε ξεκάθαρα όταν στα τέλη του 1942 ο αποκλεισμός ήρθη και οι Έλληνες έπαψαν να πεθαίνουν στους δρόμους από πείνα παρότι οι κατοχικές συνθήκες σκλήρυναν...

22) Στην επισιτιστική κρίση συνέβαλαν ακόμη οι ζημιές σε οδικό δίκτυο, σιδηροδρόμους και λιμάνια από τις μάχες Γερμανών και Άγγλων στον ελλαδικό χώρο τον Απρίλιο 1941, καθώς και ο διοικητικός κατακερματισμός της χώρας με την "Τριπλή Κατοχή" και την απομόνωση των αστικών κέντρων απ’ την αγροτική ενδοχώρα...

Σπάω την αντρική ομερτά κι αποκαλύτω τα μεγάλα μυστικά μας!

Κυρίες μου, διαβάστε να μαθαίνετε...

- Ο άντρας που ορκίζεται πως σιχαίνεται τις πουτάνες, το μόνο που αποδεικνύει είναι ότι δεν κωλώνει να σου πει κατάμουτρα και το τερατωδέστερο ψέμα.

- Θαυμάζει ο άντρας σου κάποια αδέσμευτη κοπέλα του κύκλου σου και λέει πως "πρέπει να της τα φτιάξουμε με κάποιον"; Αυτό μεταφράζεται ως "αν δεν ήσουνα εσύ στη μέση θα την είχα ήδη πηδήξει".

- Τον κεράτωσες κι εκείνος δείχνει πρόθυμος να σε συγχωρέσει; Χώρισέ τον αμέσως. Συμψηφίζει τη μία και μοναδική δική σου απιστία με όλες τις δικές του στο παρόν, στο παρελθόν και στο μέλλον.

- Πάντα τα "επαγγελματικά ραντεβού" ενός άντρα είναι επικίνδυνα. Αλλά όταν σου λέει πως θα βγει όχι με άνθρωπο (π.χ. Κώστα, Γιάννη κ.λπ.) αλλά με επάγγελμα (χρηματιστή, λογιστή, δικηγόρο κ.λπ) ε... τότε έχεις σίγουρα γίνει δορκάδα!

- Ξαφνικά σου κάνει καινούργια σεξουαλικά κολπάκια στο κρεβάτι; Μην ενθουσιάζεσαι. Σίγουρα δεν τα έμαθε στη δανειστική βιβλιοθήκη του δήμου.

- Έχει πολλές φίλες και συνεργάτιδες; Ακόμα κι αν δεν έχει κάνει τίποτα μαζί τους, σίγουρα το παλεύει.

- Ο άντρας σου χτυπιέται κάθε μέρα στο γυμναστήριο; Κακά μαντάτα! Κάποια έχει βάλει στο μάτι και σίγουρα δεν είσαι εσύ αυτή.

- Την πρώτη φορά που κάνατε σεξ δεν φόρεσε προφυλακτικό; Τρέξε στο γιατρό.

- Ξέρει ο άντρας σου πού είναι τα γυναικεία τμήματα σ’ όλα τα πολυκαταστήματα της Αθήνας; Και τον γνωρίζουν όλες οι πωλήτριες με το μικρό του όνομα; Χρειάζεται να σας εξηγήσω πως ο τύπος κάνει δώρα σ’ όλο το γυναικείο πληθυσμό της πόλης;

- Μήπως αρχίζει ξαφνικά να βάζει κολόνια πριν φύγει για τη δουλειά του; Περιττό να σας εξηγήσω πως δεν δίνουμε δεκάρα για το τι γνώμη έχουν οι άλλοι άντρες για τη μυρωδιά μας.

- Σου λέει πως δεν ξέρει το πρόγραμμά του; Εννοεί πως δεν θέλει να ξέρεις εσύ το πρόγραμμά του.

- Άρχισε να πλένει μόνος του τα ρούχα και τα εσώρουχα; Μην χαίρεσαι καθόλου. Απλά φροντίζει να καταπιεί η αποχέτευση όλα τα ενοχοποιητικά στοιχεία.

- Φαντάζομαι δεν θα προβληματιστείς ούτε ένα δευτερόλεπτο για το λόγο που αγόρασε αυτό το παράξενο μαραφέτι που αφαιρεί τις τρίχες απ’ τα ρούχα.

- Τελευταία συνηθίζει να γυρνάει μετά τα μεσάνυχτα γιατί περνάει καλά "με τους παλιόφιλους"; Ένα σου λέω: σπάνια ο άντρας μένει έξω μετά τα μεσάνυχτα αν δεν υπάρχει στη μέση η προσδοκία για σεξάκι.

- Κλείνω με κάτι θετικό: συνηθίζει ο αντρούλης σου να πέρδεται όταν είσαστε τα δυο σας; Μην αγανακτείς. Δείχνει πως αισθάνεται απολύτως άνετα μαζί σου. Εκείνος που κρύβει τα αέριά του σίγουρα κρύβει και τις πολύ βρομερότερες πράξεις του...

Συζήτηση με τον Κουφοντίνα! (ΙΒ’ - Υπήρχαν και μονομελείς "ένοπλες οργανώσεις"!

Ψόνθο: Η 17Ν είχε εκδώσει το 1977 ένα "Μανιφέστο". Τι θυμάσαι από αυτό; 

Κούφο: Το κείμενο αυτό, όπως και το αντίστοιχο του ΕΛΑ το 1975, τα "Λιπάσματα", με διαμόρφωσε ως αντάρτη πόλης. Ξεκινάει απ’ τη σωστή θέση πως αποκλείεται να μεταβούμε ειρηνικά στο σοσιαλισμό. Διαπιστώνει πως η επίσημη Αριστερά δεν έχει πραγματικό στόχο την επαναστατική κοινωνική αλλαγή. Και τονίζει πως, εκτός των κλασικών μορφών πάλης, πρέπει να αναπτυχθεί και ένοπλο κίνημα. Έθεσε ως στρατηγικό στόχο τη δημιουργία του "αυριανού ένοπλου λαού" που είναι απαραίτητος για να φτάσουμε στη Λαϊκή Εξουσία. Το μόνο αδύναμο στοιχείο του "Μανιφέστου ’77" ήταν η σκληρή κριτική του στην Άκρα Αριστερά. Όμως, όπως διαπιστώσαμε τις κρίσιμες ώρες του 2002, μόνο από το χώρο αυτόν είχαμε συγκινητικά δείγματα συντροφικής αλληλεγγύης.

Ψόνθο: Έχεις αποκαλύψει πως γύρω στο 1980 έγιναν κάποιες προσπάθειες ενοποίησης όλων των δυνάμεων του ένοπλου κινήματος...

Κούφο: Ναι, έγιναν κάποιες συναντήσεις στα Κουπόνια, στο σημερινό άλσος Ιλισίων. Οι συναντήσεις ήταν δύσκολες και η προσπάθεια απέτυχε παταγωδώς. Φάνηκε πόσο αταίριαστοι από πολλές απόψεις ήμασταν. Από την ηλικία και το παρουσιαστικό ως τις απόψεις περί τακτικής και στρατηγικής. Σίγουρα χάθηκε μια ιστορική ευκαιρία αλλά νομίζω πως η ρήξη ήταν προδιαγεγραμμένη. Υπήρχαν πολλές ισχυρές προσωπικότητες, τάσεις ηγεμονισμού, ψυχολογικοί παράμετροι, κάποιοι κοίταζαν να ψαρέψουν νέα μέλη...

Ψόνθο: Κάνε μας μια μικρή παρουσίαση των ένοπλων ομάδων εκείνης της περιόδου.

Κούφο: Μερικές δεν ήταν καν "ομάδες" αλλά μονοπρόσωπες οργανώσεις! Αυτοί κυρίως αντιδρούσαν στη δημιουργία μιας "κοινής ηγεσίας" που θα έπρεπε αναγκαστικά να γνωρίζει τις επιχειρησιακές δυνατότητες κάθε "ομάδας". Κάποιοι ακολουθούσαν το δρόμο της "αυθόρμητης δράσης". Αλλά ένα ένοπλο κίνημα δεν μπορεί να πάει μακριά με τη λογική "πάρε ένα πιστόλι ή έναν εκρηκτικό μηχανισμό και κάνε ενέργειες"! Σε μερικές επικρατούσε η λογική "προστασίας της ηγεσίας με κάθε κόστος". Γενικά, και οι ένοπλες οργανώσεις κουβαλούσαν πολλά απ’ τα βαρίδια της παραδοσιακής Αριστεράς: τη μονολιθικότητα, την κομματική μνησικακία, την καλλιέργεια προσωπολατρίας, την προάσπιση των "αυθεντιών", την πολιτικοϊδεολογική φτώχεια κ.λπ.

"Ημερολόγιο λιποταξίας" (127) - Περσία: όχι και η καλύτερη χώρα για ... αναρχοσυριζαίους!

H Περσία είναι η "Μητρόπολη του Σιιτισμού". Όπως ήταν κάποτε η Σοβιετική Ένωση "Μέκκα του κομμουνισμού".

Η αλήθεια είναι πως δεν κατέχω με κάθε λεπτομέρεια τα ζητηματάκια του Ισλάμ. Όταν γυρίσω στην πατρίδα θα φροντίσω να τα μελετήσω ενδελεχώς. 

Αλλά όσο είμαι στο Ιράν πρέπει να προσέχω τα λόγια μου και τις ερωτήσεις μου. Εδώ δεν αστειεύονται, ειδικά με τους Ευρωπαίους.  

Αν σου ξεφύγει κανένα "δεν υπάρχει Θεός!", μπορεί να βρεις άσχημο μπελά. Σε συλλαμβάνει η Μυστική Αστυνομία, σε τυλίγει σε μια κόλλα χαρτί με την κατηγορία "κατασκοπία υπέρ του Ισραήλ" ή "των ΗΠΑ" ή και των δύο, κι άντε να βρεις άκρη στα μπουντρούμια.

Εδώ, δικαιολογίες του στιλ "εμείς οι αναρχοσυριζαίοι δεν πιστεύουμε στο Θεό", δεν περνάνε. Άσε που θα φτύσεις το γάλα της μάνας σου για ν' αποκαλύψεις τους "συνεργούς" σου!

Εγώ, πάντως, με την πρώτη σφαλιάρα θα "δώσω" τον Φίλη.

Απ' τα λίγα που ξέρω, οι μουσουλμάνοι διχάστηκαν αμέσως μετά το θάνατο του Μωάμεθ, που, ο ευλογημένος, δεν φρόντισε να ορίσει διάδοχό του.

Έτσι, οι μισοί υποστήριζαν πως πρέπει να τον διαδεχθεί συγγενής του και συγκεκριμένα ο Αλί, ξάδελφος του Μωάμεθ και γαμπρός του, αφού παντρεύτηκε την κόρη του Προφήτη, τη Φατιμά. Αυτοί ονομάστηκαν "Σιίτες", δηλαδή "παράταξη του Αλί".

Οι άλλοι μισοί υποστήριζαν πως τον Μωάμεθ πρέπει να διαδεχτούν οι αξιότεροι πολέμαρχοι, εξού και το σπαθί-σύμβολο του Ισλάμ. Άλλωστε η θρησκεία τους ήταν εξ αρχής "πολεμική" και διαδόθηκε με τη βία και το ξίφος. Αυτοί ονομάστηκαν "σουνίτες", κάτι σαν "ορθόδοξοι".

Μεταξύ των δυο παρατάξεων έγινε σκληρός εμφύλιος πόλεμος στα πλαίσια του οποίου σκοτώθηκε και ο Αλί και οι δυο γιοί του, Χοσέν και Χουσεϊν, ο δεύτερος στην περιβόητη μάχη της Κερμπάλα που είναι ένας απ' τους ιερότερους τόπους του σιιτισμού.

Κάθε καλοκαίρι οι Σιίτες γιορτάζουν το θάνατο του Αλί και των δυο γιών του με έναν κάπως υπερβολικό και πρωτόγονο τρόπο. Αυτομαστιγώνονται, αυτοτραυματίζονται κ.λπ.  

Εννοείται πως αυτό το κάνουν οι πιο ζηλωτές ενώ οι άλλοι τους παρακολουθούν με θαυμασμό και λατρεία.

Λίγες μέρες μετά ακολουθεί και η κοινή μεγάλη γιορτή του Ισλάμ, σε ανάμνηση της θυσίας του Ισμαήλ. 

Πρόκειται για την ίδια ακριβώς ιστορία με τη θυσία του Ισαάκ, όπως την περιγράφει η εβραϊκή Βίβλος. Μόνο που οι μουσουλμάνοι πιστεύουν πως η θυσία αφορούσε όχι τον Ισαάκ αλλά τον Ισμαήλ, τον δικό τους προπάτορα (εξού και "Ισμαηλίτες") και πως αντί για αρνί ο Θεός έστειλε στη θέση του Ισμαήλ μια καμήλα. 

Γι' αυτό και τη συγκεκριμένη γιορτή πολλοί τη λένε εδώ στην Περσία "γιορτή της καμήλας"...

"Ισπανικό" ακορντεόν...

Τη γνώρισα σ’ ένα από κείνα τα παράξενα μπαρ που σύχναζα εκείνη την εποχή.

Έπινε κι αργοχόρευε μόνη της.

Ήταν φευγάτη.

Τα έβρισκα όλα υπέροχα πάνω της. Χείλη όλο σάρκα. Τη φανταζόμουν γυμνή και μ’ έπιανε ίλιγγος.

Την έτρωγα με τα μάτια. 

Είμαστε όντα ατελή. Καταδικασμένα στην άγονη περιπλάνηση. Τα αδηφάγα βλέμματα της ημέρας μεταμορφώνονται τη νύχτα σε μαχαίρια. Κυνηγάμε την ολοκλήρωσή μας στον έρωτα. Κι αυτό είναι η μεγαλύτερη ψευδαίσθηση...

Τι επιδιώκουμε άραγε; Μόνο την ερωτική απόλαυση; Ή και κάτι άλλο; Και τι μπορεί να είναι αυτό το "άλλο";

Το σεξ είναι η πιο ύπουλη παρουσία στη ζωή μας.

Συνέχιζα να την κοιτάω με τα μισόκλειστα πιωμένα μάτια μου κι ήταν σα να διάβαζα γλαρωμένος το Κάμα Σούτρα!

Το μπαρ ήταν γεμάτο σώματα και υποσχόμενες χειρονομίες.

Η τύπισσα έπιασε στον αέρα το συνθηματικό μου σφύριγμα. Ήταν ένα μελαχρινό κι άγριο πουλάρι.

Με μιας πέταξε από πάνω της με ανάλαφρες κινήσεις τα ταμπού που τόση ώρα την κρατούσαν μόνη εκεί στην άκρη. Χωρίς καμιά χυδαιότητα και ανεπιτήδευτα ήρθε κοντά μου. Μου έδωσε να πιω απ’ το ποτήρι της και μου είπε: "πες μου πώς κάνεις έρωτα, να σου πω ποιος είσαι"!

Χωρίς να το πολυσκεφτώ της απάντησα "οι μερακλήδες το κάνουν μόνο από πίσω"!

"Έλα να σου μάθω νέα κολπάκια. Θέλω να γίνω η αγκαλίτσα σου, το μουνάκι και το κωλαράκι σου, να είμαι το γαμησάκι σου, η φαντασιωσούλα σου, το τσιγαράκι, η μουσικούλα σου, το ταξιδάκι κι ο προορισμός σου"...

Πήγαμε σ’ ένα ξενοδοχείο εκεί κοντά.

Αποδείχθηκε η πιο εξαίσια και δαιμονική γυναίκα στη ζωή μου.

Το πήρε στο στόμα της και το κανάκεψε για ώρα πολλή με τα χείλη και τη γλωσσίτσα της. 

Μετά το έβαλε ανάμεσα στα βυζιά της κι άρχισε απίθανα κόλπα. Ήξερε πότε να τα σφίξει και πότε να τα χαλαρώσει. Ήταν μια εξαίσια παράσταση ακορντεόν!

"Τώρα επιμένεις πως μόνο με κωλαράκι φτιάχνονται οι μερακλήδες;", με ρώτησε καθώς με το δάχτυλό της μάζευε τα σπέρματα απ’ το σαγόνι και τα έβαζε στο στόμα της...

Τι πρέπει να ξέρουμε για την Κατοχή (Γ’ - Οι πρόσφυγες ραχοκοκαλιά της Αντίστασης!)

12) Η γερμανική Κατοχή λειτούργησε στις ευρωπαϊκές κοινωνίες ως επιταχυντής-πυροκροτητής όλων των προπολεμικών αντιθέσεων: κοινωνικών-πολιτικών-εθνικών. Τα Αριστερά αντιστασιακά κινήματα απέβλεπαν στην εκ βάθρων ανατροπή του προπολεμικού καθεστώτος που γέννησε το φασισμό. Ενώ οι Αστοί επιθυμούσαν μόνο "μεταρρυθμίσεις" κι όχι "ανατροπές" που μπορεί να οδηγούσαν σε "σοβιετοποίηση" ολόκληρη την Ευρώπη.

13) Απ’ το 1943 οι Ναζί προβάλλουν κυρίως τον αντικομμουνισμό τους και σχεδόν καθόλου τη δική τους εθνικο-σοσιαλιστική κοσμοθεωρία. Στις περισσότερες κατεχόμενες χώρες έριξαν "γέφυρες" σε μεγάλο μέρος της ντόπιας αστικής τάξης και διαμόρφωσαν ένα ιδιόμορφο αντι-κομμουνιστικό μέτωπο. Το γεγονός αυτό διεύρυνε περισσότερο τις εσωτερικές πολιτικές αντιθέσεις των κατεχόμενων χωρών.

14) Προς το τέλος του Πολέμου όλα έδειχναν πως το μεταπολεμικό μέλλον της Ευρώπης θα προέκυπτε απ’ τις ισορροπίες μεταξύ Συμμαχικών Δυνάμεων, Εξόριστων Κυβερνήσεων και Αντιστασιακών Οργανώσεων. Ήταν φυσικό να σπεύδουν όλοι να βρεθούν σε θέση ισχύος. Αυτό πυροδότησε εμφύλιες συγκρούσεις σε χώρες όπως Ιταλία, Ελλάδα, Γιουγκοσλαβία, Ουκρανία.

15) Η αντιστασιακή εμπειρία άλλαξε απότομα και ριζικά τις πολιτικές πεποιθήσεις μεγάλου μέρους του πληθυσμού τόσο στα αστικά κέντρα όσο και στην ύπαιθρο. Στην Αθήνα το φαινόμενο ίσως πήρε τις δραματικότερες διαστάσεις. Η παλιά σύγκρουση βενιζελικών-κωνσταντινικών ξεπερνιέται και αντικαθίσταται από δύο νέα αντίπαλα στρατόπεδα, το εαμικό και αντιεαμικό. Οι συνθήκες έκτακτης κοινωνικής κρίσης και η βίαιη ανατροπή της καθημερινότητας ριζοσπαστικοποίησε όχι μόνο τους εξαθλιωμένους πρόσφυγες αλλά και μεγάλο μέρος της μικροαστικής τάξης που συνασπίστηκαν στο ΕΑΜικό Μέτωπο.

16) Το αστικό τοπίο της Αθήνας και οι ιδιαιτερότητές του, πολύ διαφορετικές από εκείνες της υπαίθρου, καθόρισαν και τις μορφές που πήρε η αντιστασιακή πάλη. Στο κέντρο της πόλης κυριάρχησε η μέθοδος της πολιτικής διαμαρτυρίας, ενώ οι προσφυγικές συνοικίες μετατράπηκαν σε εμπόλεμες ζώνες. Έμφαση δίνεται στις κινητοποιήσεις των μαζικών χώρων: εργοστάσια, πανεπιστήμια, μεγάλες δημόσιες υπηρεσίες. Γενικά, δίνεται έμφαση στη δράση που ενοποιεί κι όχι στον ιδεολογικο-πολιτικό λόγο που ανοίγει το δρόμο των διαφωνιών και διασπάσεων...