"Φιλοσοφικό ημερολόγιο κλεισούρας"! (Δ’ - Φοβόμαστε τον θάνατο από ναρκισσισμό!)

Εδώ κι εννιά μήνες ακούμε συνέχεια αριθμούς... Τόσα κρούσματα, τόσοι νεκροί, τόσοι διασωληνωμένοι. Αριθμοί, αριθμοί, αριθμοί... Και πού είναι ο άνθρωπος?

Ο Σενέκας κάποτε είπε... απ' τη στιγμή που οι κίνδυνοι είναι πάντα γύρω σου, θα ΄ρθει κι η στιγμή που θα σε αγγίξουν. 

Άλλος θα κολλήσει τον ιό, άλλος θα χάσει τη δουλίτσα του, άλλος θα χρεοκοπήσει, άλλος θα πάθει νευρικό κλονισμό. Όλοι χαμένοι θα είμαστε τελικά...

Εντάξει, απ΄τη στιγμή που γεννιόμαστε ο θάνατος είναι μονίμως δίπλα μας. Κι όσο μεγαλώνουμε ολοένα πλησιάζει. Πλάκα δεν έχει?

Οι θρησκείες προσπαθούν να μας καλλιεργήσουν την πίστη πως ο θάνατος είναι μια ψευδαίσθηση. Και πως αν δεχθούμε την ύπαρξη μέλλουσας και αιώνιας ζωής θα μπορέσουμε να τον διαχειριστούμε καλύτερα. Πρέπει δηλαδή να αυτοπαραμυθιαστούμε. 

Νομίζω πως τα πράγματα γίνονται πιο απλά και πιο εύκολα αν αποδεχτούμε τον θάνατο ως την κατεξοχήν πραγματικότητα της ύπαρξής μας. 

Γενικά, δεν πρέπει να το πολυρίχνουμε στη μεταφυσική. Είναι ανωριμότητα να προσπαθούμε να βρούμε μια αρχική αιτία κι έναν τελικό σκοπό στην ύπαρξη. Γιατί απλά αυτά δεν υπάρχουν. Είμαστε μικρά σκουληκάκια σε μια μικρή πετρούλα στην άκρη του σύμπαντος. Αυτό και τίποτα παραπάνω. 

Αλλά μας πιάνει ο ναρκισσισμός και γουστάρουμε να πιστεύουμε πως είμαστε "παιδιά του Θεού", πως μπορούμε να "θεωθούμε" να γίνουμε "αθάνατοι" κι άλλες τέτοιες ανόητες ματαιοδοξίες...

Πολλοί θεωρούν μειονέκτημα του δυτικού ανθρώπου το ότι βιώνει την απουσία νοήματος στη ζωή του. Μα αυτό δεν είναι κακό. Είναι πολύ καλό. Γιατί η ζωή μας δεν έχει κανένα απολύτως αντικειμενικό νόημα. Έχει μόνο υποκειμενικό νόημα. Το νόημα που εμείς θα δώσουμε στη ζωή μας. 

Αλλά κι αυτό είναι παρηγορητικό ψεύδος. Μια παγίδα του ναρκισσισμού μας. Να νιώσουμε σπουδαίοι, χρήσιμοι, σημαντικοί. Κι ίσως μέσω της υστεροφημίας μας να κατακτήσουμε την πολυπόθητη "αθανασία". Τι μικρότητες κι ανοησίες...

Ο φιλόσοφος Χέγκελ πέθανε όχι από κορονοϊό αλλά από επιδημία χολέρας. Και τα τελευταία του λόγια ήταν... "Ένας μόνο με καταλάβαινε στη ζωή μου... Αλλά μάλλον λάθος... ούτε κι αυτός με καταλάβαινε!".

Φυσικά εννοούσε τον εαυτό του. Άντε βρες άκρη...

"Φιλοσοφικό ημερολόγιο κλεισούρας"! (Γ’ - Σοφία είναι η απόλυτη άγνοια!)

 

Χθες λέγαμε πως η φιλοσοφία μας μαθαίνει να πεθαίνουμε με ψυχραιμία κι αξιοπρέπεια. Όταν έρθει εκείνη  ώρα, να κάνουμε το αποφασιστικό βήμα πεπεισμένοι "πώς έτσι πρέπει". Γιατί ο θάνατος είναι ένας φυσικός νόμος που εξυπηρετεί τη μεγαλύτερη φυσική αναγκαιότητα. Να το πούμε και λίγο κυνικά: η γη δεν μας χωράει όλους. Πρέπει να φεύγουν οι παλιοί και να παίρνουν σειρά οι νεότεροι...

Τον Σωκράτη, όπως έχω ξαναπεί, δεν τον πολυγουστάρω. Γιατί υπονόμευε συστηματικά το δημοκρατικό πολίτευμα. Και οι πιο διάσημοι μαθητές του, που ασχολήθηκαν με την πολιτική, ήταν ο ένας χειρότερος απ’ τον άλλον. Ο Κριτίας κι ο Χαρμίδης υπήρξαν τύραννοι, ενώ ο πολύς Αλκιβιάδης πρόδοσε την πατρίδα του υπηρετώντας τους δύο μεγαλύτερους εχθρούς της, την Περσία και τη Σπάρτη. Να τους χαίρεται...

Όσο για τον θάνατό του, ειλικρινά δεν πιστεύω την εκδοχή του Πλάτωνα. Πως δήθεν μπορούσε να αποδράσει αλλά προτίμησε να πεθάνει τιμώντας τους νόμους της Αθήνας. Μα εδώ δεν σεβάστηκε το πολίτευμα της πόλης του, οι νόμοι της τον μάραναν;

Εκείνο όμως που μου αρέσει στον Σωκράτη είναι που καταρρίπτει τις βεβαιότητες. Κάθεται και συζητάει με τις ώρες π.χ. τι είναι Δικαιοσύνη, για να καταλήξει στο συμπέρασμα πως δεν ξέρουμε. Και έτσι θεωρείται ο μεγαλύτερος φιλόσοφος επειδή ήταν σίγουρος μόνο για την άγνοιά του. 

Αλλά ήταν μια άγνοια συνειδητοποιημένη. Όχι αγχωτική. Ουσιατικά έλεγε πως δεν ξέρω τίποτα όχι γιατί δεν έχω μυαλό να σκεφτώ ή δασκάλους να με διδάξουν, αλλά γιατί αυτό που λέμε γνώση δεν υπάρχει! Και πως να ξέρεις κάτι που δεν υπάρχει;

Ας δούμε τώρα με δυο λόγια πώς αντιμετώπιζε ο Σωκράτης τον θάνατο. Έλεγε πως δύο πράγματα μπορεί να ακολουθούν τον θάνατο. Είτε η πλήρης εκμηδένιση. Είτε η μετάβαση σε μια άλλη ζωή. 

Αν ισχύει το πρώτο, τότε θα μοιάζει με έναν ατέλειωτο ύπνο χωρίς όνειρα. Δεν το λες και άσχημο. Αν ισχύει το δεύτερο, τότε θα βρεθούμε σε έναν τόπο που θα συναντήσουμε όλους τους παλιούς φίλους κα συγγενείς μας. Και όλα τα διάσημα πρόσωπα που θέλαμε να γνωρίσουμε στη ζωή μας. Οπότε, πάλι κερδισμένοι θα είμαστε. Με απλά λόγια μάς λέει... σταματείστε άνθρωποι να αγωνιάτε για κάτι που μόνο ευχάριστο είναι!

Η αποθέωση της σωκρατικής άγνοιας είναι αυτό που είπε λίγο μετά τη δίκη του... "Δεν ξέρω ποιο είναι καλύτερο, ο θάνατος ή η ζωή". Ναι! Ένας σοφός ούτε γι’ αυτό δεν είναι βέβαιος! Και τότε ποιος το ξέρει Σωκράτη μου; "Μόνο ο Θεός!", απαντά. Κι επειδή υπονοεί πως Θεός δεν υπάρχει... άρα κανένας δεν το ξέρει! Οπότε φτάνουμε πάλι στην απόλυτη άγνοια! Αυτό είναι σοφία...

Σχεδόν το ίδιο έλεγε κι ο Θαλής. Ότι δεν υπάρχει διαφορά στη ζωή και στο θάνατο. "Και τότε γιατί δεν πεθαίνεις;", τον ρώτησε κάποιος εξυπνάκιας. "Ευκολάκι ρε φίλε! Αφού δεν υπάρχει διαφορά λέμε!"...

"Φιλοσοφικό ημερολόγιο κλεισούρας"! (Β’ - Θάνατε, είσαι ένα τίποτα!)

Λέγαμε χθες πως ο φόβος του θανάτου γεννά θρησκείες και φιλοσοφίες. 

Αλλά κάθομαι κι αναρωτιέμαι. Τι ακριβώς φοβάμαι στο θάνατο; Μήπως την πλήρη εξαφάνισή μου? Σιγά τώρα μην χάσει η Βενετιά βελόνι. Μήπως μια ενεδεχόμενη αυστηρή μελλοντική κρίση. Μα δεν πιστεύω σε μεταθανάτιες κολάσεις και παραδείσους. Μήπως φοβάμαι ένα επώδυνο και βασανιστικό τέλος; Αυτό σίγουρα ισχύει. Αλλά μπορεί και να φοβάμαι πως ο θάνατος θα με βρει πριν προλάβω να ξεζουμίξω απόλυτα τη ζωή. Σκέφτομαι όμως και το εξής. Μήπως είναι μεγάλη μαλακία να μας απασχολούν όλ’ αυτά αντί να κοιτάμε πως θα περάσουμε καλύτερα τη μέρα μας;

Όλα αυτά δεν θα με απασχολούσαν αν ήμουν πραγματικά σοφός, ή έστω φιλόσοφος. Γιατί η φιλοσοφία διδάσκει πως να αντιμετωπίζουμε τον θάνατο ως το συνηθέστερο φυσικό φαινόμενο. Με απλότητα, ψυχραιμία και ηρεμία. Η φιλοσοφία είναι προπαρασκευή του θανάτου. Να μπορέσουμε να τον κοιτάξουμε κατάματα και να του πούμε... "ένα τίποτα είσαι"!

Όποιος ξέρει να πεθαίνει, ξέρει και να ζει. Και το εξηγώ λογικά. Το πεπερασμένο της ζωής μας είναι το ισχυρότερο κίνητρο για να προσπαθούμε κάθε μέρα να περνάμε όσο το δυνατόν καλύτερα. Για φανταστείτε να ήμασταν αθάνατοι και να το ξέραμε. Σίγουρα η ζωή μας θα έχανε μεγάλο ποσοστό της γλύκας της. Θα γινόταν μια ρουτίνα. Μην σας πως και αγγαρεία.

Θα το πω κι αλλιώς. Αν καταφέρουμε να μην σκάμε για τον θάνατο, είναι δυνατόν να σκάσουμε με οτιδήποτε άλλο; Αν δεν σε φοβήσει το λιοντάρι, θα σε φοβήσει το ποντίκι; Οπότε νικώντας το θάνατο νικάμε κι όλους τους φόβους και τις αγωνίες μας. Και ελευθερωνόμαστε κυριολεκτικά. Γι’ αυτό το σημείο του θανάτου είναι κομβικό στη ζωή μας. 

Προσωπικά θα νιώσω ευλογημένως αν πεθάνω: α) χωρίς οδυνηρό τρόπο και β) χωρίς να αφήσω πίσω μου εξαρτημένα άτομα που θα δυσκολευτούν να επιβιώσουν δίχως την παρουσία μου...

Και κλείνουμε για σήμερα με ένα ιστορικό ανέκδοτο. Στην αρχαία Αίγυπτο, στα πλουσιόσπιτα, μετά από ένα λαμπρό γεύμα, ο οιοδεσπότης συνηθιζε να μεταφέρει στην αίθουσα κάτι που να θυμίζει τον θάνατο. Π.χ. έναν ανθρώπινο σκελετό. 

Αυτό ήταν αρκετό για να προβληματίσει τους πάντες. Κι όλοι το έριχναν στη φιλοσοφία, κι ας κατέληγαν σε εντελώς αντίθετα συμπεράσματα. Π.χ. ο ένας το ερμήνευε πως "η ζωή είναι μικρή, οπότε εδώ ό,τι φάμε ό,τι πιούμε κι ό,τι αρπάξει ο κώλος μας". Ενώ ο άλλος διαπίστωνε πως όλες οι υλικές απολαύσεις είναι μάταιες, αφού σε λίγο όλοι θα καταλήξουμε ένα μάτσο κοκκαλάκια...

Διαλέγετε και παίρνετε...

"Φιλοσοφικό ημερολόγιο κλεισούρας"! (Α’ - Παραλίγω να γίνω άθεος ιερέας!)

 

Πάλι στο μαύρο έκατσε η μπίλια! Τον Μάρτιο δεν μπόρεσα να γιορτάσω τα γενεθλιάκια μου όπως θα γούσταρα λόγω λοκ-ντάουν. Και τώρα δεν θα γιορτάσω ούτε την ονομαστική μου γιορτή! Το λες και γκαντεμιά. Αλλά κάπως έτσι αυξάνονται κι οι καταθέσεις των Ελλήνων στις τράπεζες. Με τα μαγαζιά ανοιχτά ξεπαραδιαζόμαστε κανονικότατα...

Όμως δεν θα το αφήσω να με πάρει από κάτω. Όπως δεν το άφησα και την άνοιξη, που άνοιγε ο καιρός κι έβγαζε η γης χορτάρι. Αλλά τώρα είμαι πιο έμπειρος και προετοιμασμένος. Όσες μέρες και ώρες κάτσω σπίτι να κλωσάω, δεν θα πετάξω το χρόνο μου στις σάχλες, στα κουτσομπολιά και στα ξεκατινιάσματα του φέις. Αντιθέτως, θα επωφεληθώ της ευκαιρίας για να γίνω καλύτερος άνθρωπος. Θα το ρίξω στον διαλογισμό, στην αυτογνωσία, στην αυτοβελτίωση και στη φιλοσοφία. 

Και σκέφτομαι κάθε μέρα να σας γράφω κι από ένα μικρό κειμενάκι με τους απλοϊκούς φιλοσοφικούς μου στοχασμούς. Γιατί τα πιο βαθυστόχαστα θα τα κρατήσω για τον εαυτό μου. Σας μιλάω ειλικρινά και μην με παρεξηγήσετε γι’ αυτό...

Πρέπει να ξέρουμε πως η φιλοσοφία δεν είναι αυτή η ακαταλαβίστικη μπουρδολογία που μας μάθαιναν στο σχολείο. Φιλοσοφία είναι αυτό που μπορεί να καταλάβει και ο πιο ολιγογράμματος άνθρωπος. Που επίσης μαθαίνει φιλοσοφία μέσα απ’ τις λαϊκές παροιμίες και τα παραμύθια...

Σήμερα θα ξεκινήσουμε με μια γενική διαπίστωση: τις θρησκείες και τις φιλοσοφίες, καθαρά ανθρώπινα δημιουργήματα, τις γεννάει ο φόβος του θανάτου. Και η προσπάθεια των ανθρώπων να ελέγξουν και αντιμετωπίσουν αυτόν τον φόβο δημιουργεί θρησκευτικά και φιλοσοφικά συστήματα. Τόσο απλά...

Και κλείνω με ένα ψιλοάσχετο ανέκδοτο απ’ την προσωπική μου ζωή. Πριν δέκα χρόνια είχα κολλητό έναν αρχιμανδρίτη που με πίεζε να γίνω παπάς. 

"Θα γίνεις ιδανικός ιερέας!", μου έλεγε, "το μόνο πρόβλημα είναι πως δεν πιστεύεις στον Θεό"! 

"Αυτό μην σε απασχολεί", του απάντησα. "Την ώρα της δουλειάς θα πιστεύω"...

Με τον Θρύλο στην Ευρώπη (ΣΤ' - Μαύρη είν' η νύχτα στα βουνά;)

 

Απόψε ο Θρύλος παίζει στη βόρεια Αγγλία, στο βροχερό Μάντσεστερ, με τη "Σίτι". Τώρα μιλάμε για μια απ' τις μεγαλύτερες ομάδες της Ευρώπης. Πιστεύω πως δεν έχουμε πολλές ελπίδες, οπότε μπορούμε να απολαύσουμε το θέαμα χαλαρότερα.

Ο σημερινός αγώνας μου έφερε στο νου ένα επίσης άνισο ματσάκι, που είχε δώσει στο μακρινό 1934 η Εθνική Ελλάδος με την Ιταλία του Μουσολίνι. 

Τότε η Μπενίτο φιλοδοξούσε να κάνει τη χώρα του παγκόσμια δύναμη και να επανασυστήσει τη Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία. Δεν ήθελε να χάνει πουθενά. Ούτε στο ποδόσφαιρο εννοείται. Εκεί τα είχε καταφέρει καλύτερα, γιατί η Ιταλία λίγο πριν τον Πόλεμο ήταν η ισχυρότερη ομάδα της Ευρώπης...

Τότε, τερματοφύλακας της Εθνικής μας ήταν ο γάβρος Αχιλλέας Γραμματικόπουλος. Παιδί της αλάνας, Πειραιώτης σε όλα του, έμαθε μπάλα στην πλατεία Αλεξάνδρας και άφησε εποχή στον Ολυμπιακό. Θαμώνας της Λυρικής Σκηνής, με καλλιτεχνικά ενδιαφέροντα και καλλίφωνος.

Ήταν η εποχή που ο Θρύλος πανηγύριζε τα πρώτα του πρωταθλήματα και ο ύμνος της ομάδας έλεγε «παλικάρια διαλεχτά της νίκης παιδιά, δύναμη τέχνη, ατσάλι καρδιά, ένα, δύο, τρία γκολ παντού πανικός, Θρίαμβος, νίκη, Ολυμπιακός».

Ο αγώνας δόθηκε στο Μιλάνο. Η Εθνική από την Πάτρα με το βαπόρι πήγε στο Πρίντεζι και μετά με το τρένο Μπάρι, Μπολόνια, Μιλάνο.  Γεμάτο το Σαν Σίρο. Δεν έπεφτε καρφίτσα. Την ώρα που τα παιδιά μας ετοιμάζονταν στα αποδυτήρια να βγουν για το παιχνίδι, ο Αχιλλέας κάνει έτσι και βλέπει τους Ιταλούς παίκτες να ετοιμάζονται. Αμάν κάτι σώματα. 

Αλλά ο Πειραιώτης δεν μάσησε. «Μάνα τους έκανε αυτούς, μάνα μάς γέννησε κι εμάς. Εμπρός όλοι μαζί». Κι αρχίζει να τραγουδάει το «μαύρη είν' η νύχτα στα βουνά». Οι Ιταλοί τα χάσανε.  Σου λέει "πάει, λάλησαν οι Έλληνες".

Όταν οι παίχτες μας βγήκαν στο γήπεδο, ο Κουράντης ως αρχηγός τούς λέει «πάνω το χέρι, ρε». Δηλαδή τους κάλεσε να χαιρετήσουν φασιστικά τον Μουσολίνι που ήταν στην εξέδρα. Δεν ξέρω αν όλοι υπάκουσαν, δεν βρήκα τη σχετική πληροφορία. Αλλά το 1934 ο Μουσολίνι και ο Χίτλερ ήταν οι μεγάλοι σταρ της Ευρώπης και όχι τα "τέρατα" όπως μας τα παρουσιάζει η σύγχρονη ιστοριογραφία. 

Για την ιστορία να πούμε πως στον αγώνα η Ιταλία κέρδισε μόνο 4-0! Και λέω "μόνο" γιατί οι προβλέψεις έκαναν λόγο για ... δεκαρού!

Άντρας-δονητής...

Καμιά φορά αναπολώ

τα χρόνια

της μεγάλης μου παρακμής.

Σε μια σοφίτα-κοτέτσι

παρέα με μια ξεπεσμένη πουτάνα.

Πίναμε φτηνό κρασί 

και καπνίζαμε κλεμμένα πουράκια.

Περπατούσα ξυπόλυτος

μ' ένα σκισμένο σώβρακο

και τ' άσχημα παπάρια μου

να κρέμονται απ' έξω...

"Είμαι διάνοια!", ούρλιαζα.

"Σκατά! Ένας μαλάκας είσαι!"

μου απαντούσε εκείνη.

Κι ο διαχειριστής της πολυκατοικίας

έκανε παράπονα πως ενοχλούμε

και καλούσε την αστυνομία.

Κι εμείς βάζαμε το κρεβάτι

πίσω απ' την πόρτα.

Κι οι μπάτσοι προσπαθούσαν 

να μας καλοπιάσουν:

"Ξέρουμε πως είστε καλοί άνθρωποι,

απλά ανοίξτε μας!".

Κι εμείς κάναμε τους ψόφιους κοριούς

και συνεχίζαμε να πίνουμε

αγναντεύοντας αμίλητοι

την κορυφή του πύργου Αμπελοκήπων...

Τη φωτεινή διαφήμιση της Ιντεραμέρικαν

και της Άραγκ-νομική προστασία.

Αυτή ήταν η μόνη ζωή

που μου επέτρεπαν

τα οικονομικά μου...

Σάπιες αναμνήσεις

ενός σάπιου παρελθόντος...

Αν ρωτούσες για μένα

τις γκόμενες που είχα τότε

θα σου απαντούσαν

"του αρέσει να κοιμάται,

να πίνει,

δεν θέλει να πηγαίνει πουθενά...

εκτός απ' τον ιππόδρομο,

τι ηλίθιο μέρος!"

Γυναίκες μαλακισμένες,

σπαζαρχίδες,

που εξαφανίζονταν ξαφνικά

χωρίς προειδοποίηση

ή εξηγήσεις...

Αλλά είχαν φοβερά κορμιά

κι εγώ ήμουν νέος

και τρελός από κάβλα...

Έχω εξαφανίσει όλα τα τηλέφωνα

των πρώην μου.

Γιατί όταν μεθάω

τους τηλεφωνώ!

"Έλα μωρό μου, εγώ είμαι"

"Ζεις ακόμα σ' εκείνο το κοτέτσι?"

"Ναι, κι είμαι σκνίπα

κι είπα να σου ρίξω

ένα τηλεφώνημα"

"Ώστε πάλι μέθυσες..."

"Ναι. Το λοιπόν εντάξει

σε χαιρετώ τώρα..."

Εικοσιπέντε χρόνια πέρασαν

κι ακόμα με μισεί!

Τόσο κακός ήμουν

γαμώ το μου?

Αλλά εδώ και χρόνια

είμαι σε άλλη φάση.

Αποφάσισα λίγο να συμμαζευτώ

κι αποτραβήχτηκα.

Άλλωστε και να θέλω

δεν μπορώ πλέον να είμαι 

ένας άντρας-δονητής...

Με τον Θρύλο στην Ευρώπη (Ε' - Ευτυχώς υπάρχει η μπάλα και οι πουτάνες!)

 

Απόψε παίζουμε στην Πορτογαλία με την ομάδα ενός ακόμα σπουδαίου λιμανιού, αυτή τη φορά του Ατλαντικού. Η Πόρτο είναι μεγάλη ομάδα. Απ' αυτές που και να χάσεις στο γήπεδό τους δεν τρέχει τίποτα. Αρκεί να μη σε διασύρει...

Ώρες-ώρες κάθομαι και σκέφτομαι πως η ζωή είναι όντως άδικη. Όταν ήμουν πιο νέος, το αίμα έβραζε κ.λπ. δεν είχα τα λεφτά να κάνω ταξίδια με τον Θρύλο στην Ευρώπη. Τώρα που λεφτά υπάρχουν (που έλεγε και μια ψυχή) πλάκωσαν οι κορωνοϊοί και τα χίλια κακά της μοίρας μας) και βλέπουμε τα ματσάκια στην τι-βι σαν τους παππούδες...

Τελικά, ο Θρύλος αποδείχθηκε ένας βασικός άξονας της ζωής μας. Αυτή η ομάδα μας πρόσφερε όλη την γκάμα των συναισθημάτων. Βέβαια, κυρίως είχαμε θριάμβους, μεγάλες χαρές και πανηγύρια. Αλλά υπήρξαν και μαύρες στιγμές, λύπες, απογοητεύσεις. 

Ο απολογισμός όμως είναι θετικός. Π.χ. δεν θα ήθελα να ήμουν βάζελος της τελευταίας 20ετίας. Πόση πικρά ν' αντέξεις πια!

Ο Θρύλος, λοιπόν, έκανε και κάνει πολλά για μας. Κυρίως βελτιώνει την καθημερινότητά μας. Μας κάνει να χαμογελάσει λίγο το χειλάκι μας μέσα στη γενική μιζέρια και κατήφεια. 

Αλλά κι εμείς κάτι κάναμε για τον Θρύλο. Τι να πρωτοθυμηθώ. Τις ατέλειωτες ουρές για ν' αγοράσουμε ένα εισιτηριάκι? Τις ώρες που καθόμασταν στις κερκίδες υπό καταρρακτώδη βροχή ή θερμοκρασία κάτω απ' το μηδέν? Τους τσακωμούς με αντίπαλους οπαδούς? Τα κορίτσια που στήσαμε για να μην χάσουμε έναν αγώνα?

Το περασμένο Σάββατο τα κουτσοπίναμε σ' ένα καπηλειό με τον ψυχαναλυτή μου. Κάποια στιγμή η κουβέντα ήρθε και στο ποδοσφαιρικό μου οπαδιλίκι. Εκείνος έκανε την επίσημη διάγνωση που επιστημονικά είναι "νευρωτική μετάθεση ψυχαναγκαστικού τύπου - εξάρτηση από θεσμοποιημένα ομαδικά πρότυπα".

Μου το έκανε πιο λιανά. Η ζωή είναι σκληρή. Για κάθε άντρα η επιβίωση στην κοινωνία είναι μια μάχη. Ένας πόλεμος που κάθε αρσενικό μπαίνει να τον κερδίσει. Κι αυτή η ορμή εκπέμπει μεγάλο βαθμό οργής και έντασης. Που πρέπει κάπου να εκδηλωθούν. Να εκτονωθούν. Ως πολιτισμένα όντα που είμαστε αυτή η εκτόνωση δεν πρέπει να γίνεται με τρόπο ανεξέλεγκτο. Για να βρούμε τις ισορροπίες μας πρέπει να διοχετευτεί σε ένα πεδίο κοινωνικά αποδεκτής σύγκρουσης. Το ποδόσφαιρο είναι μια θεσμοποιημένη πάλη που λειτουργεί ως βαλβίδα ασφαλείας για την αντρική εκτόνωση.

Εγώ θα έλεγα πως χωρίς μπάλα και πουτάνες η ζωή μας θα ήταν μια κόλαση...